Trung tâm Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn với sự hỗ trợ của Unicef đã tổ chức thực hiện dự án Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn cho dân tộc H’mông tại xã Bản Phố huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai. Đối tượng của dự án là tất cả các hộ gia đình trong các thôn/bản được lựa chọn; toàn bộ thầy trò các trường mẫu giáo và tiểu học của xã; và đội ngũ lãnh đạo thôn, xã.

Các vấn đề đang được quan tâm ở xã về cấp nước bao gồm: (1) Người dân chưa có ý thức bảo quản các công trình cấp nước, các đường ống dẫn nước, đặc biệt tại các các điểm cấp nước tập trung. Có hiện tượng các hộ có mâu thuẫn khi sử dụng nước từ các điểm phân chia nước, dẫn đến sử dụng không đúng cách hoặc tự ý phá hủy các đầu mối nước này. (2) Kiến thức về sửa chữa nhỏ lẻ các công trình cấp nước qui mô thôn bản của người dân / tổ bảo quản còn yếu. (3) Khả năng tổ chức cộng đồng, thảo luận giải quyết các vướng mắc trong cộng đồng về nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề quản lý - bảo vệ - sử dụng công trình nước còn yếu.

Bên cạnh đó, về vấn đề VSMT: (1) Người dân H’Mông không có tập quán sử dụng phân người làm phân bón. Tuy vậy, người H’Mông lại thu nhặt phân gia súc (bò, trâu, ngựa) đem phơi ngay gần nhà cho khô để dễ vận chuyển lên nương rẫy, làm phân bón.(2) Trâu, bò là tài sản lớn của một gia đình người H’Mông, nên việc xây chuồng trại gần nhà vẫn được đa số các hộ gia đình duy trì. Họ không muốn rời chuồng trại ra xa vì sợ mất trộm. (3) Rác thải tại thôn bản chưa phải là vấn đề cấp thiết, vì rác chủ yếu là rác hữu cơ, có thể tự phân hủy trong các hố rác gia đình hoặc các gia đình tự thu gom và đốt rác tại hộ. Khi chưa có các giải pháp thay thế, việc tuyên truyền thay đổi hành vi của người H’Mông trong việc phơi phân gia súc và di chuyển chuồng trại ra xa nhà là rất khó thực hiện.

Sau khi nghiên cứu các vấn đề về hiện trạng và mong muốn của người dân ở xã Bản Phố. Trung tâm Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn phối hợp với Trung tâm quản lý nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Lào Cai tiến hành triển khai thực hiện dự án tại xã với các hoạt động sau:

Các hoạt động tập huấn truyền thông

Dự án triển khai các lớp tập huấn về kiến thức, kỹ năng vận động cộng đồng, truyền thông liên quan tới cấp nước vệ sinh nông thôn cho các tuyên truyền viên trong xã, nhóm giáo viên mẫu giáo, tiểu học. Thực hiện hoạt động này gồm có:

Tập huấn cho giáo viên và cán bộ đoàn đội trong trường học: Từ ngày 7-8/12/2009 tổ chức 01 lớp tập huấn cho 30 giáo viên và cán bộ đoàn đội cho giáo viên tiểu học ở tất cả các điểm trường tại xã về kiến thức, kỹ năng truyền thông cộng đồng về Nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn.

Giáo viên tham gia tập huấn sẽ được hướng dẫn, gợi ý để lập kế hoạch tuyên truyền, tổ chức các hoạt động ngoại khóa với học sinh về chủ đề Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn, góp phần hỗ trợ các hoạt động vận động cộng đồng tại địa phương.

Tập huấn cho đội ngũ tuyên truyền viên trong xã: Từ ngày 17-18/12/2009 tổ chức 01 lớp tập huấn cho 35 người tại xã về kiến thức, kỹ năng truyền thông cộng đồng về Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn. Bao gồm: lãnh đạo xã, lãnh đạo tất cả các thôn, cán bộ y tế, cán bộ phụ nữ và các đoàn thể tại địa phương

Trong thời gian tập huấn, kế hoạch tuyên truyền vận động xây nhà vệ sinh trong xã được thảo luận, xây dựng và phân công công việc cụ thể.

Các hoạt động truyền thông, vận động cộng đồng

Bên cạnh băng đĩa hình, tài liệu được Trung tâm Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn - UNICEF cung cấp còn có băng đĩa hình bộ phim hướng dẫn vận hành, bảo dưỡng công trình nước sẽ được sử dụng trong các hoạt động truyền thông vận động của dự án. Ngoài ra còn có bộ tài liệu truyền thông nghe nhìn cho nhóm dân tộc H’Mông cũng được sử dụng trong quá trình thực hiện dự án. Thực hiện nhóm hoạt động này gồm:

- Tổ chức truyền thông tại phiên chợ văn hóa Bắc Hà của người H’mông về nước sạch và vệ sinh môi trường

 -  Biểu diễn các tiểu phẩm vui tuyên truyền vê nước sạch và vệ sinh môi trường cho đồng bào dân tộc H’mông xem

- Tổ chức biểu diễn thời trang với chủ đề nước sạch và vệ sinh môi trường.

Thông qua hoạt động này để đồng bào người H’mông hiểu biết thêm các kiến thức liên quan đến nước sạch và vệ sinh môi trường. Thay đổi hành vi vệ sinh các nhân và vệ sinh thân thể.

- Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong trường học cho các em học sinh mầm non và tiểu học. Hoạt động này đã được triển khai tại trường tiểu học Bản Phố xã Bản Phố huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai:

- Tổ chức cho các em tham gia các trò chơi như tô màu tranh; chơi các trò chơi theo nhóm, học hát các bài hát về chủ đề liên quan do Dự án cung cấp

- Phát loa tuyên truyền về nước sạch và vệ sinh môi trường trong các giờ nghỉ giải lao

- Tổ chức các hoạt động như một phút sạch trường; ngày chủ nhật xanh và thứ 7 tình nguyện

- Tổ chức thi viết, vẽ về nước sạch và vệ sinh môi trường cho các em học sinh khối lớp 3, 4, 5;

- Tổ chức thi tô màu tranh cho các em khối lớp 1,2

- Tổ chức biểu diễn thời trang với chủ đề nước sạch và vệ sinh môi trường.

Thông qua hoạt động này trang bị cho các em các kiến thức liên quan đến nước sạch và vệ sinh môi trường. Thay đổi hành vi vệ sinh các nhân và vệ sinh thân thể.

Tổ chức các đợt vận động tới tận thôn bản

Xã Bản Phố huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai có 13 thôn bản, dự án sẽ tổ chức các đợt họp thôn, bản bầu ra tổ vận hành bảo dưỡng công trình cấp nước; xây dựng quy chế khen-thưởng-phạt các hộ sử dụng chung nguồn nước trong từng bản. Các tuyên truyền viên sẽ tham gia cùng cán bộ dự án trong suốt quá trình hoạt động diễn ra. Từ hoạt động này, các tuyên truyền viên sẽ tự trao đổi, đúc rút kinh nghiệm lẫn nhau để thực hiện tốt công tác tuyên truyền về nước sạch và vệ sinh trong bản trong những lần tiếp theo.

Các đợt họp thôn cũng là dịp vận động các hộ gia đình đầu tư xây dựng nhà vệ sinh, lập được danh sách các hộ đăng ký và thảo luận kế hoạch triển khai công tác xây dựng nhà vệ sinh.

Mạng lưới trưởng thôn, y tế thôn bản và phụ nữ ở xã là nòng cốt chính thực hiện hoạt động này.

Mục tiêu đến khi kết thúc dự án:

• 100% cán bộ xã, bản, giáo viên mầm non, tiểu học và các hộ gia đình trong toàn xã được cung cấp kiến thức về vệ sinh môi trường, nước sạch và mối liên hệ giữa sử dụng nước sạch, nhà tiêu hợp vệ sinh tới sức khỏe;

• Các thôn lựa chọn ở xã Bản Phố thành lập được tổ vận hành và bảo dưỡng các công trình cấp nước. Thôn xây dựng được qui chế bảo quản các điểm đầu mối cấp nước thôn bản. Thành viên tổ vận hành được đào tạo và tổ hoạt động hiệu quả.

• Toàn bộ các trường mẫu giáo và tiểu học được hướng dẫn sử dụng nhà vệ sinh đúng cách, trường thành lập được nội quy sử dụng và bảo quản công trình vệ sinh trong trường học.

• Tăng tỷ lệ đăng ký và tham gia đầu tư xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh ở xã lên ít nhất 55%.

 

 

Bài, ảnh: Phan Chu Hạo