Nguyên Chánh Văn phòng thường

trực Chương trình MTQG NS&VSMT NT

Đồng bằng sông Cửu long(ĐBSCL) là vùng có vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội khu vực phía nam. Đây là khu vực có nhiều tiềm năng, ưu thế để phát triển nông nghiệp cao từ  sản xuất lương thực, nuôi trồng, đánh bắt thuỷ sản, cây ăn trái... đem lại giá trị xuất khẩu lớn cho cả nước(đóng góp hơn 50% sản lượng lương thực, 65% sản lượng thủy sản cả nước).Tuy nhiên, bên cạnh những ưu thế để phát triển nông nghiệp, hàng năm một diện tích rộng hơn 2 triệu ha ở phía bắc ĐBSCL bị ngập do lũ sông Mêkông, gần 2 triệu ha đất nông nghiệp ven biển bị xâm nhập mặn, gần 1,9 triệu ha bị nhiễm phèn...việc đảm bảo cấp nước ngọt sinh hoạt cho người dân còn khá nhiều khó khăn.

*Nguy cơ chua phèn và nhiễm mặn kéo dài

Đồng bằng sông Cửu Long có nguồn nước mặt khá phong phú, dòng chảy trên lưu vực sông chia thành 2 mùa rõ rệt(mùa lũ từ tháng 6 - 11, chiếm hơn 90% tổng lượng, mùa khô từ tháng 12 - 5 chiếm gần 10%). Tuy nhiên, hiện nay khu vực này đang phải đối mặt với tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng.Hiện tượng nước nhiễm chua phèn, nhiễm mặn đang gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước và kéo theo các tác động xấu đến sản xuất và đời sống của nhân dân. Theo phân tích của các chuyên gia, nước chua xảy ra chủ yếu ở các vùng đất phèn hoặc lan truyền từ nơi khác đến, thời gian từ 3-6 tháng, tập trung ở vùng Tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười và vùng rừng ngập mặn U Minh. Hiện có khoảng 790.000 ha đất mặn trong tổng số gần 2 triệu ha(chiếm 20%) đất tự nhiên bị ảnh hưởng mặn, phân bố chủ yếu dọc bờ biển đông và vùng bán đảo Cà Mau, những năm khô kiệt, mặn xâm nhập lên cao, gây tác hại lớn.

Hiện nay, sự xâm nhập mặn tại khu vực này đang có chiều hướng phức tạp, ảnh hưởng tới chất lượng đất và chất lượng nước nguồn nước. Trên các sông lớn, ranh giới mặn ngày càng  tiến sâu vào trong nội đồng, có thể tới trên 70km ở sông Đồng Nai, 50km ở hệ thống sông Mêkông.Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Trung ương, tình trạng xâm mặn đang ngày càng diễn biến xấu tại đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt tập trung vào tháng 3, tháng 4/2010, dự báo do dòng chảy trên sông Mêkông năm nay thiếu hụt nhiều so với trung bình nhiều năm khoảng 20-30%, do vậy ĐBSCL sẽ lặp lại tình trạng hạn hán lịch sử kể từ năm 1998.

Trước tình hình hạn hán kéo dài trên diện rộng, đặc biệt ở khu vực phía nam, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 298/CT-TTg ngày 01/3/2010 về việc triển khai các biện pháp cấp bách chống hạn, đảm bảo sản xuất nông nghiệp và phòng, chống cháy rừng, ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, các ngành công nghiệp, dịch vụ và chăn nuôi gia súc.Thực hiện chỉ thị của Thủ tướng, UBND các tỉnh khu vực ĐBSCL đã ban hành văn bản chỉ đạo các cấp, các ngành: Triển khai lực lượng, phương tiện thực hiện nạo vét, khai thông các kênh trục chính, các cửa lấy nước, bể hút các trạm bơm, kết hợp sử dụng nước phục vụ sản xuất nông nghiệp để xử lý cung cấp cho sinh hoạt. Bên cạnh đó, là việc tăng cường các biện pháp trữ nước, khi có nguồn nước lấy dự trữ vào các lu, kiệu, ao, hồ, thực hiện sử dụng nước hợp lý; chuẩn bị sẵn sàng các phương tiện kịp thời lấy nước.Các tỉnh/thành cần chỉ đạo các công ty, đơn vị, cá nhân quản lý, khai thác công trình cấp nước trên địa tỉnh rà soát, kiểm tra các công trình cấp nước, chủ động tu bổ, sửa chữa các sự cố, hư hỏng; theo dõi triều để điều chỉnh chế độ lấy nước và vận hành công trình; thường xuyên thường trực sẵn sàng cho việc cấp nước phục vụ sinh hoạt cho người dân.

*Tập trung thực hiện nhóm giải pháp cấp bách

Để đảm bảo việc cấp nước sinh hoạt cho người dân, Trung tâm Nước sinh hoạt&Vệ sinh môi trường nông thôn(Bộ NN&PTNT) đề nghị các ngành, các cấp phối hợp tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước sạch; vận động người dân sử dụng nước sạch một cách tiết kiệm; hướng dẫn các giải pháp công nghệ tích trữ nước, xử lý nước…để mọi người dân chủ động thực hiện.  Với chính quyền địa phương, cần tăng cường triển khai đồng thời các hoạt động phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn để đảm bảo cấp nước sinh hoạt, ưu tiên nguồn nước ngọt cho ăn uống và sinh hoạt.Chủ động tiến hành kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa các công trình cấp nước trên địa bàn, không để rò rỉ thất thoát nước, quản lý, vận hành phân phối đủ nước phục vụ sinh hoạt cho người dân.

Triển khai các loại hình công nghệ cấp nước khẩn cấp cho vùng hạn hán, nhiễm mặn như: giếng khoan đường kính nhỏ, lắp đặt đường ống tạm thời từ các công trình cấp nước tập trung; chuyển nước từ vùng có nước ngọt đến những nơi hạn hán hoặc bị nhiễm mặn; nâng công suất các công trình cấp nước hiện có đảm bảo khai thác nước an toàn trong điều kiện cho phép. Tìm kiếm nguồn nước ổn định về trữ lượng, ít ảnh hưởng của xâm nhập mặn để thay thế (nước ngầm tầng sâu, xây dựng hồ chứa có dung tích lớn).Ưu tiên đầu tư xây dựng công trình cung cấp nước sạch bền vững ở vùng thường xuyên hạn hán, nhiễm mặn để từng bước giải quyết cơ bản và dứt điểm tình trạng khan hiếm nước đồng thời có chính sách khuyến khích doanh nghiệp, tư nhân, các thành phần kinh tế khác tham gia cung cấp nước sạch(Quyết định số 131/2009/QĐ-TTg ngày 02/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ). Trung tâm cũng đề nghị Bộ NN&PTNT và các tỉnh lựa chọn các Chương trình/dự án cấp nước ở vùng hạn hán, xâm nhập mặn vào danh mục các dự án ưu tiên sử dụng vốn ODA và Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu. 

BOX: Đồng bằng sông Cửu Long gồm 13 tỉnh: Long An, Đồng Tháp, Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang, An Giang và TP Cần Thơ, có diện tích đất liền 39.712 km2 (chiếm 12,1% diện tích cả nước), có hải phận rộng trên 360 nghìn km2, dân số năm 2006 khoảng 17,4 triệu người. BOX: Ảnh hưởng của hạn hán và nước mặn xâm thực đang gây khó khăn, đảo lộn cuộc sống sinh hoạt của hàng chục vạn hộ dân trong khu vực ĐBSCL Giá mua nước trung bình trong vùng dao động từ 2.500 đồng- 4.600 đồng/m3, tại tỉnh Kiên Giang giá nước từ 25.000-30.000 đồng/m3, tại tỉnh Bến Tre giá nước là 30.000 đồng có lúc hơn 60.000 đồng/m3. Xâm nhập mặn và hạn hán  đã ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước cấp, nguồn nước cấp bị cạn kiệt và nhiễm mặn. Nhiều hộ dân người dân phải đi lấy nước xa từ 10-20 cây số về sử dụng.